Logo
१४ असार २०७९, मंगलबार
(April 29, 2016)

‘सामाजिक उत्तरदायित्वका लागि पत्रकारिता’

क्रिकेटले ल्याएको नयाँ बहस

राधेश्याम दाहाल,
अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट परिषद्ले नेपाल क्रिकेट संघलाई प्रतिबन्ध लगाएपछि नेपाली खेल क्षेत्रमा एउटा नयाँ बहस प्रारम्भ भएको छ । किन प्रतिबन्धित भयो नेपाल क्रिकेट संघ र किन हुन्छ प्रतिबन्ध, अनि प्रतिबन्धको जिम्मेवार को ? खेलको हिसाबले प्रतिबन्धलाई राम्रो मान्न सकिन्न । 
तर नेपाली खेल क्षेत्रमा रहेको भद्रगोल, गुटबन्दी र अनावश्यक राजनीतिक हस्तक्षेपलाई हेर्ने हो भने यो प्रतिबन्धलाई राम्रो मान्न सकिन्छ । प्रतिबन्धलाई सुधारिने अवसर मान्नेहरूका लागि यो राम्रै कदम हो । नेपाली खेल संघहरूको गठन र संचालनमै समस्या छ । यसको निराकरण नभएसम्म खेलक्षेत्र अन्योलता र राजनीतिक हस्तक्षेपबाट मुक्त हुन सक्दैन । नेपालको खेलसंघ गठनमै समस्या छ । त्यसैले प्रतिबन्ध लाग्नु पछाडिका कारणको खोजी आवश्यक छ । 
क्रिकेटकै विषयमा मात्र कुरा गर्ने हो भने नेपालमा अहिलेसम्म पनि क्रिकेट संघ तदर्थ वादमा नै चलेको छ । नेपालमा सबैभन्दा पुरानो खेलसंघ मध्येमा क्रिकेट पनि पर्दछ । तर यति लामो यात्रा तय गरिसक्दा पनि क्रिकेट सवैको खेल संघ बन्न सकेको छैन । विगतमा पञ्चायती शासकहरूले आफ्नो कब्जाभित्र खेलसंघ राख्नका लागि अपनाएको शैली आज गणतन्त्र आइसक्दा पनि जस्ताको त्यस्तै छ । नेपालका प्राय सबै खेल संघको निर्वाचन कथित् नै हुने गरेको छ । 
खेल संघहरूलाई गैरसरकारी गैरनाफामूलक संस्थाका रूपमा व्याख्या गरिएको छ । तर नेपालका खेल संघका पदाधिकारी कोही पनि घाटामा छैनन् । पदाधिकारी कसैले पनि आजका दिनसम्म आफ्नो व्यक्तिगत खर्चमा विदेश भ्रमण गरेको थाहा छैन । तत्कालीन राखेप सदस्यसचिव युवराज लामाको कार्यकालबाट क्रिकेट खेलमा गतिलो रोग सुरु भएको थियो । यसको अर्थ यसअघि क्रिकेटमा समस्या थिएन भन्ने मेरो आशय होइन । क्रिकेट खेलमा विगतमा पनि समस्य थिए । ती समस्या समाधान हुन सक्ने खालका थिए । तर अहिले क्रिकेटमा देखिएको समस्या कुनै पनि रुपमा समाधान हुने खालको छैन । 
दुई वटा क्रिकेट संघ आफुलाई वैधानिक सावित गर्न अदालत पुगेका छन् । एउटा क्रिकेट संघ सुसुप्त अवस्थामा बसेको छ । अर्को क्रिकेट संघ वर्तमान प्रधानमन्त्री केपी ओली र नेकपा एमालेको संरक्षणमा छ । सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विषय भनेको सबैखाले क्रिकेट संघहरू कुनै न कुनै रूपमा राजनीतिक दलको छत्र छायामा छन् । त्यसैले यहाँ उठाउन खोजिएको विषय के हो भने नेपालका राजनीतिक दलहरूले खेललाई बुझ्न नसक्दा र खेललाई प्राथमिकतामा राख्न नसक्दा यस्ता खाले समस्या आएको हो । कुन कारणले ज्वरो आयो भनेर खोजी गर्नुको सट्टा ज्वरोको औषधि खुवाउने नेपाली संस्कार खेल क्षेत्रमा पनि व्याप्त छ । अहिले क्रिकेटको प्रतिबन्ध प्रकरणले नेपाली खेल क्षेत्रलाई नै ज्वरो आएको छ । तर यो ज्वरोको कारण पहिल्याउनुको सट्टा प्रतिबन्ध फुकुवा मात्र गराउने र सामान्य उपचार गर्ने सोच पालियो भने त्यसले खेलको भलो गर्दैन । 
एक जना पूर्वखेलकुद मन्त्रीले सामाजिक सञ्जालमा क्रिकेटमा देखिएको समस्या समाधान गर्न बोर्ड आवश्यक भएको तर्क गरेछन् । तर विडम्वना उनी आफंै खेलकुदमन्त्री हुँदा भइरहेको एउटा संघलाई बेवास्ता गरेर अर्को क्रिकेट संघ बनाइएको थियो । जसका कारण पनि क्रिकेट खेल व्यापक विवादमा प¥यो । उनको कार्यकालमा खेल संघको समस्या समाधान गर्ने पहल भएको पाइएन । त्यसैले उनको भनाइलाई आधार मान्ने हो भने पनि बोर्ड गठन गरेर मात्र नेपाली खेल क्षेत्रको विवाद समाधान हुनेवाला छैन । 
सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण विषय भनेको नियत नै हो । खेलको विषयमा नेपालका राजनीतिक दलहरूको नियत नै सकारात्मक छैन । राजनीतिक दलभित्र रहेर खेलमा हालीमुहाली गर्नेहरूको पनि नियत खराब नै छ । दलको आडमा खेलमा प्रवेश गरेर व्यक्तिगत अभिष्ट पूरा गर्ने सोच खेलसंघका आमपदाधिकारीमा छ । खेलसंघमार्फत प्राप्त हुने वैदेशिक सहयोग, वैदेशिक भ्रमण र अन्य सुविधाले उनीहरुलाई आकर्षित गरिरहेको छ । जसका लागि नियम र कानुनको खिल्ली उडाउन उनीहरू कहिल्यै पछि पर्दैनन् । 
क्रिकेट संघमा युवराज लामाको कार्यकालमा एमाओवादीको प्रवेशलाई पनि त्यही रूपमा लिन सकिन्छ । टंक आङबुहाङ अध्यक्ष बन्दा अन्य कुनै राजनीतिक दलले किन यस्तो व्यक्तिलाई संघको जिम्मेवारी दिएको भनेर प्रश्न गरेनन् । चिया पसलमा सामान्य गफ गर्ने विषय बन्यो तर संसद्मा छलफल नै गर्नुपर्ने विषय त्यो कहिल्यै बनेन । न्यायाधीश, आयुक्त वा प्रहरी प्रमुखको विषयमा मात्रै संसद्मा आवाज उठ्नुुपर्छ भन्ने मलाई लाग्दैन । आज देश प्रतिबन्धित हँदा क्रिकेटको विषयमा बोल्नेहरूले हिजो त्यस्ता व्यक्तिको हातमा जिम्मेवारी दिँदा किन बोलेनन् । यो प्रश्नको जवाफ आज उनीहरूले पनि दिनुपर्दछ । त्यसैले क्रिकेट खेल प्रतिबन्धित हुनुमा नेपालका राजनीतिक दल पनि उत्तिकै जिम्मेवार छन् । 

प्रकाशित मिति: Apr 29, 2016

प्रतिक्रिया दिनुहोस्